Phật tử chùa Phù Ly 1 dâng lễ vật cúng đức Phật trong lễ Sen Dolta

Sen Dolta là lễ cúng ông bà của đồng bào Khmer. Theo Sư Đào Sâm Niên, Sư Phó chùa Phù Ly 1, ấp Phù Ly, xã Đông Bình, thị xã Bình Minh: có nhiều truyền thuyết về nguồn gốc lễ Sen Dolta, tiêu biểu là truyền thuyết bắt nguồn từ Phật giáo. Sư kể: Một ngày nọ, đức vua Tần Bà Sa La đêm nằm nghe có nhiều tiếng khóc than và la hét xung quanh hoàng cung. Đức vua sợ hãi, sáng sớm đến chùa gặp đức Phật Thích Ca để hỏi vì sao có hiện tượng kỳ lạ như vậy. Đức Phật trả lời rằng, đó là ngạ quỷ - là người thân của đức vua thuộc nhiều đời, kiếp trước do phạm lỗi ăn cơm trước chư tăng, đến khi mất, người này vào địa ngục và đầu thai thành ngạ quỷ, đã trải qua 03 đời đức Phật, nay đến tìm nhà vua để xin nhà vua làm phước, hồi hướng phước đức. Nghe vậy, nhà vua về hoàng cung, kêu người hầu làm cơm cho ngạ quỷ ăn. Qua đêm thứ hai, ngạ quỷ tiếp tục la hét xung quanh hoàng cung. Nhà vua đến gặp đức Phật Thích Ca, tìm hiểu nguyên nhân vì sao đã làm cơm cho ngạ quỷ xong rồi, mà ngạ quỷ vẫn còn đến hoàng cung la hét. Đức Phật trả lời, vì nhà vua làm cơm, mà không tự mình dâng cơm đến chư tăng, nên chưa được. Nhà vua trở về hoàng cung, làm theo lời đức Phật căn dặn. Nhưng đến đêm thứ ba, ngạ quỷ cũng còn la hét ở hoàng cung. Sáng lại, nhà vua đến gặp đức Phật lần nữa để hỏi nguyên cớ. Đức Phật cho biết: vì nhà vua làm cơm cúng đến chư tăng rồi, nhưng không có hồi hướng, phước báo đến ngạ quỷ. Nhà vua trở về hoàng cung, lần này tự tay làm cơm, tự mình dâng cơm cúng chư tăng; sau đó, chư tăng tụng kinh cầu siêu hồi hướng phước đức cho ngạ quỷ. Bắt đầu từ đêm thứ tư trở đi, nhà vua không còn nghe tiếng ngạ quỷ la hét xung quanh hoàng cung nữa. Lễ Sen Dolta của người Khmer bắt đầu từ đó đến nay.

Lễ Sen Dolta được nhiều nước Phật giáo trên thế giới tổ chức. “Trước đây, Ấn Độ tổ chức lễ này trong 3 tháng vào thời gian chư tăng nhập hạ, sau này do nhiều nguyên nhân lễ chỉ còn tổ chức trong ít ngày. Ở Campuchia làm lễ trong 15 ngày, nhưng ngày cuối là chính. Thái Lan và Lào chỉ thực hiện lễ trong một ngày chính 30/8 hàng năm. Ở Việt Nam, lễ Sen Dolta được người Khmer tổ chức như lễ Vu Lan báo hiếu của người Kinh, thường diễn ra trong 15 ngày vào nửa cuối tháng 8 âm lịch. Hiện nay, có một số chùa tổ chức lễ Sen Dolta 7 ngày và cũng có chùa tổ chức chỉ 3 ngày (từ 29/8 âm lịch đến mùng 1/9 âm lịch)”- Sư Phó Đào Sâm Niên thông tin.

Cũng theo Sư Đào Sâm Niên, thời gian tổ chức lễ Sen Dolta dài hay ngắn phụ thuộc vào phong tục truyền thống, điều kiện của từng chùa Phật giáo Nam tông và từng địa phương. Nơi nào, chùa nào có điều kiện, có số lượng chư tăng, bà con Phật tử đông thì tổ chức lễ dài ngày và ngược lại. Sen Dolta được xem là lễ lớn thứ hai trong năm của đồng bào Khmer sau tết cổ truyền CholChnamThmay. Tuy diễn ra trong khoảng thời gian dài, ngắn khác nhau, nhưng nhìn chung lễ Sen Dolta có các nghi thức chính gồm: Các gia đình dọn dẹp nhà cửa và tiếp đón linh hồn những người quá cố trong họ hàng về nhà ăn uống cùng với con cháu, nghỉ ngơi; tiếp sau mời linh hồn ông bà vào chùa nghe chư tăng tụng kinh, làm phước, tham gia các hoạt động lễ hội được tổ chức trong chùa ở ngày đầu tiên; sau đó, gia đình mời linh hồn ông bà về nhà để làm cơm cúng, ở lại nhà cùng con cháu và làm lễ tiễn đưa ông bà vào ngày cuối của lễ.

Đối với chùa Phù Ly 1, xã Đông Bình, thị xã Bình Minh, từ trước đến nay, lễ Sen Dolta diễn ra trong 15 ngày, bắt đầu từ 16/8 âm lịch. Vào những ngày đầu, bà con Phật tử luân phiên lên chùa dâng cơm cho các chư tăng, gọi là “phiên cơm”. Khu vực chùa Phù Ly 1 có 14 phiên cơm được thành lập theo nguyên tắc mỗi gia đình, dòng họ hợp thành một tổ, tên tổ tương ứng với số của những ngày diễn ra lễ Sen Dolta. Đến ngày nào thì tổ có số tương ứng dâng cơm vào chùa cho chư tăng, nghe chư tăng tụng kinh cầu an, thọ giới, hồi hướng phước báo cho người thân, ông bà đã mất. Bên cạnh đó, Phật tử còn thực hiện nghi thức đặt bát cơm cho chư tăng tại Sala, mỗi Phật tử cho một muỗng cơm vào từng bát cho các sư, nhằm thể hiện lòng kính trọng chư tăng và cũng là thể hiện sự tôn kính của mình đối ông bà, tổ tiên. Buổi tối (khoảng 18 giờ 30 phút), Phật tử đến chùa thực hiện nghi thức lễ bái Tam bảo, thọ giới và thỉnh chư tăng tụng kinh cầu siêu.

Vào chính lễ, năm 2021, lễ Sen Dolta có 03 ngày chính: từ 29/8 âm lịch đến 02/9 âm lịch. Buổi sáng 29/8 âm lịch, bà con Phật tử ở nhà dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, trang hoàng bàn thờ gia tiên, châm nước cho đầy bình, đầy lu; buổi chiều, nấu mâm cơm làm lễ dâng cúng ông bà, tổ tiên; tối đến, bà con Phật tử tập trung vào chùa để thỉnh chư tăng tụng kinh cầu an, thọ giới và nghe thuyết pháp về nguồn gốc, ý nghĩa của lễ Sen Dolta, sau đó là cùng tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống tại chùa. Anh Thạch Trường, ngụ ấp Phù Ly 1, xã Đông Bình, thị xã Bình Minh cho hay: “Hằng năm, vào dịp Sen Dolta, gia đình cũng như bà con Phật tử người Khmer, thường gói bánh tét, mang thức ăn, trái cây, hoa quả vô chùa cúng. Bà con cũng làm lễ tại nhà vào buổi chiều ngày lễ chính. Bản thân là công nhân, viên chức cũng được Nhà nước cho nghỉ 03 ngày để về cùng với gia đình làm lễ, tỏ lòng tôn kính với ông bà tổ tiên”.

Vật phẩm dâng cúng không có quy định bắt buộc, chủ yếu là thức ăn gia đình thường dùng. Tùy vào điều kiện mỗi gia đình, có thể chế biến thêm những món ăn người thân, ông bà, tổ tiên lúc sinh thời ưa thích. Ông Sơn Ryta, ngụ ấp Phù Ly 1, xã Đông Bình, thị xã Bình Minh cho biết: “Đến ngày lễ diễn ra, Phật tử vào chùa đặt bát dâng cơm đến chư tăng dùng bữa sáng, có thể cháo hoặc hủ tiếu. Tầm 9 giờ, chư tăng và Phật tử làm lễ cúng giỗ cho những người quá cố của dòng họ mình. Vật phẩm là cơm, bánh trái, có gì cúng nấy”. Sau đó, phật tử cùng nhau dùng cơm thân mật với nhà chùa.

Qua ngày cuối lễ Sen Dolta, đồng bào Khmer làm lễ tiễn đưa người thân, ông bà, tổ tiên bằng hình thức: để muối, gạo, thức ăn vào bè chuối được làm sẵn, thả xuống dòng nước để người thân, ông bà và tổ tiên quá cố có đầy đủ thức ăn và an vui trở lại nơi cũ. Ngày nay, xã hội càng hiện đại, nghi thức này dần được tiết giảm, thay vào đó là những buổi dâng cơm tại chùa, tụng kinh cầu siêu, cầu an, tri ân, báo hiếu người thân đã khuất. Đây cũng là dịp để bà con Khmer gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm trong lao động, sản xuất, thắt chặt thêm tình đoàn kết, cùng nhau lưu giữ và phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc.

Năm 2021, lễ Sen Dolta diễn ra trong tình hình dịch bệnh Covid -19 phức tạp, nhằm đảm bảo an toàn trong công tác phòng, chống dịch, Sư Thạch Thanh Tùng - Sư Cả chùa Phù Ly 1 thông tin: “Lễ Sen Dolta năm nay, Sư có phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch và áp dụng các giải pháp phòng, chống Covid-19. Đó là, yêu cầu đồng bào Phật tử Khmer, không tập trung đông như hằng năm. Tuyên truyền, vận động bà con thực hiện nghiêm những quy định của Nhà nước về phòng, chống dịch. Khi đến chùa dâng cơm cho chư tăng, phải rửa tay bằng dung dịch kháng khuẩn, thực hiện giãn cách 02m giữa người với người, đeo khẩu trang; thực hiện xong nghi lễ phải về ngay, nhằm tránh sự tập trung đông đúc. Đặc biệt, thường xuyên theo dõi, phát hiện những người đi làm ăn xa ở tỉnh khác về phải báo cho chính quyền biết để kịp thời ngăn ngừa sự lây lan dịch bệnh”.